W zdrowym ciele - zdrowy duch - czyli o znaczeniu ruchu w rozwoju człowieka.

    Podstawowym zadaniem rozwojowym w pierwszych latach życia dziecka jest rozwój fizyczny, emocjonalny i intelektualny. Chociaż rozwój w poszczególnych aspektach przebiega równolegle to można także powiedzieć, że kolejne okresy życia "nastawione są" na określone obszary rozwojowe. I tak pierwsze lata życia to czas, w którym głównym zadaniem jest opanowanie i wzrost własnego ciała w jego aspekcie czysto fizycznym. Szybkiemu wzrostowi i nabywaniu masy ciała towarzyszyć musi równie intensywny rozwój układu nerwowego dziecka. Zintegrowane muszą zostać wczesno-dziecięce odruchy, które między innymi towarzyszyły dziecku w czasie akcji porodowej oraz w okresie niemowlęcym. Rozwinąć się muszą poszczególne zmysły, a docierające z nich wrażenia muszą zostać ze sobą powiązane i skoordynowane na poziomie centralnego układu nerwowego tak, aby mogły stanowić spójną całość dla świadomego umysłu. Śmiało można powiedzieć, że wszystkie siły życiowe dziecka nakierowane są na zbudowanie solidnego fizycznego fundamentu, który przez całe dalsze życie stanowić będzie podstawę dla rozwoju życia emocjonalnego, poczucia własnej wartości, zaufania do siebie i otaczającego świata, co z kolei stanowić będzie instrument dla procesów intelektualnych w dalszym życiu człowieka.
    Rozwój dziecka przebiega w bezpośredniej interakcji z otaczającym go światem i środowiskiem, w jakim się ono znajduje. To otoczenie, poprzez swoje bodźce kształtuje plastyczny organizm dziecka, który przyjmuje w siebie i jak gąbka chłonie wszystkie napływające z zewnątrz bodźce. Nie bez znaczenia jest czy dziecko spędza czas przed telewizorem lub komputerem, które bombardują jego delikatny układ nerwowy nadmiernie silnymi bodźcami, ograniczając jednocześnie możliwość swobodnego ruchu oraz zabawy i hamując w ten sposób rozwój układu nerwowego, czy też spędza ten czas w ruchu i zabawie na świeżym powietrzu w towarzystwie znaczących dla siebie osób dorosłych i rówieśników. Ciało fizyczne, a wraz z nim układ nerwowy potrzebują do swojego rozwoju intensywnego ruchu. To ruch i towarzyszące mu przyjemne doznania fizyczne i emocjonalne umożliwiają integrację całego układu nerwowego na wszystkich poziomach zapewniając mu optymalne warunki do rozwoju.
Wysiłek fizyczny i ruch mają także ogromne znaczenie dla psychicznego i emocjonalnego rozwoju dziecka. Wybitny wizjoner, filozof i pedagog Rudolf Steiner (1861 - 1925) w jednym z wykładów na temat wychowania powiedział: "Ćwiczenia fizyczne (...) powinny mieć taką naturę, aby każdy ruch, każdy krok budził w dziecku odczucie "Czuję rosnącą we mnie siłę." Uczucie to powinno ogarnąć dziecko jako zdrowe poczucie wewnętrznego szczęścia i swobody." (1) Wraz ze sprawnością fizyczną dziecko staje się nie tylko silniejsze, ale nabiera także poczucia własnej wartości. W tym wieku liczy się to, co potrafimy zrobić. Dzieci, jak wody życia potrzebują przekonania, ze są w czymś dobre i sprawne i że mogą polegać na swoim ciele. Pokonanie lęku np. przed wysokością, "przeciera" w układzie nerwowym szlaki, które w późniejszym życiu będą się niejako automatycznie uruchamiały w sytuacji stresu i konieczności poradzenia sobie w trudnej sytuacji. Ogromnie ważne jest, więc umożliwienie dzieciom jak największej ilości ruchu, ale także zachęcanie do pokonywania trudności (fizycznych i emocjonalnych) i dodawanie otuchy w nieco trudniejszych chwilach.
    Jeżeli dziecku towarzyszy osoba dorosła, opiekun, ukochany dziadek, babcia lub rodzic, to obok płynącego z ich obecności poczucia bezpieczeństwa i konstruktywnego wsparcia powstaje nieoceniona szansa na budowanie więzi między dzieckiem, a ważnymi dla niego osobami dorosłymi, szansa na budowanie tych relacji, które stanowią o jakości życia w rodzinie i społeczeństwie. Warto tu także zwrócić uwagę na fakt, iż przykład towarzyszącej dziecku osoby dorosłej, która sama pokonuje swoje trudności jest nie tylko zachętą d pracy nad sobą, ale też cenną lekcją życia dotyczącą wartości i ideałów, jakie towarzyszą nam w zmaganiach dnia codziennego.
    Rozwój fizyczny i emocjonalny, poczucie kompetencji i bezpieczeństwa stanowią podstawę, na której opiera się optymalny rozwój intelektualny dziecka, a co za tym idzie powodzenie w nauce szkolnej i dalszej karierze życiowej. To podstawa, dzięki której, poprzez odczucia płynące z własnego organizmu możemy się w świecie poczuć "u siebie" i dzięki temu poczuciu dysponować swobodą do działania i samorealizacji.

mgr Anna Goleniewska

psycholog